Бусад

УИХ-аас 2020-01-17-ны өдөр баталсан Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулиар Санхүүгийн бус бизнес, мэргэжлийн үйл ажиллагааны чиглэлээр тусгай зөвшөөрөлтэйгээр эрхлэх үйл ажиллагааны чиглэлийг нэмж хуульчилсан. Уг хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.21.2-т зааснаар үл хөдлөх эд хөрөнгө зуучлалын байгууллагын үйл ажиллагааг тусгай зөвшөөрлийн үндсэн дээр эрхлэхээр байна. Тиймээс энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа эрхлэх тохиолдолд Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуульд заасан бичиг баримтыг бүрдүүлж, тусгай зөвшөөрөл хүссэн хүсэлтээ холбогдох журмын дагуу гаргана.
- Уг өр төлбөрийг би үүсгээгүй тул хариуцахгүй гэсэн таны татгалзал үндэслэлгүй байна. Учир нь Сууц өмчлөгчдийн холбооны эрх зүйн байдал, нийтийн зориулалттай орон сууцны байшингийн дундын өмчлөлийн эд хөрөнгийн тухай хуулийн 13 дугаар зүйлийн 13.3-т “Сууц худалдан авагч нь сууцыг өөрийн өмчлөлдөө шилжүүлэхээс өмнө уг сууцтай холбоотой биелэгдээгүй үүрэг байгаа эсэхийг худалдагч болон холбогдох байгууллагуудаас магадлах үүрэгтэй бөгөөд уг үүргийг биелүүлээгүйгээс үүсэх үр дагаврыг өөрөө бүрэн хариуцна.” гэж заасан. Тиймээс та уг орон сууцыг өмчлөгчийн хувьд холбогдох өр төлбөрийг хариуцах үүрэгтэй.
Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуульд зааснаар Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт дараахь төрлийн аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэхийг хориглоно. Үүнд: - хар тамхи, хуульд өөрөөр заагаагүй бол мансууруулах бодис үйлдвэрлэх, импортлох, худалдах; - садар самуун явдлыг зохион байгуулах, түүнийг аливаа хэлбэрээр сурталчлах, дэмжих; - казиногийн үйл ажиллагаа эрхлэх; - олон шатлалт маркетинг буюу пирамид тогтолцооны замаар хууран мэхэлж ашиг хонжоо олох үйл ажиллагаа.
Үнэлгээний хэлэлцээрийн дагуу гаалийн үнэ нь хэлцлийн үнэд үндэслэх ёстой. Гэхдээ хэлцлийн үнийн аргыг дараахь тохиолдолд хэрэглэнэ. Үүнд:  Гаалийн байгууллага мэдүүлсэн үнийг үнэн зөв, бодит гэж үзсэн,  Үнэлгээний нөхцөл шаардлагуудыг хангасан,  Үнийг тодорхойлоход ашигласан бичиг баримтууд нь тоон үзүүлэлтээр илэрхийлэгдсэн, бодит мэдээлэлд тулгуурласан байх зэрэг болно.
Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуульд зааснаар дараах бүтээлийг зохиогчийн эрхээр хамгаална: • шинжлэх ухаан, утга зохиолын бичмэл буюу аман бүх төрлийн бүтээл, түүнчлэн компьютерын программ; • хөгжмийн урлагийн үгтэй болон үггүй бүх төрлийн бүтээл; • дүрслэх урлагийн бүх төрлийн бүтээл; • чимэглэх болон хавсарга урлаг, тайз чимэглэлийн бүтээл; • архитектурын бүтээл, уран баримал, уран барилга; • бүжгийн урлагийн бүх төрлийн бүтээл, уран нугаралт, пантомим; • жүжиг, хөгжимт жүжиг, тайзны урлагийн бүх төрлийн бүтээл; • гэрэл зургийн болон түүнтэй төсөөтэй аргаар туурвисан бүх төрлийн бүтээл; • дуу авиа бүхий дүрст бүтээл; • үүсмэл бүтээл; • материалыг нь сонгон түүвэрлэх, байршуулах зэргээр бүтээлч хөдөлмөрийн үр дүнд бий болсон, өөрийн бүтэц агуулгаараа оюуны бүтээлд тооцогдох тайлбар толь, лавлах, зохиолын цоморлиг, өгөгдөхүүн-мэдээллийн сангийн бусад эмхэтгэлүүд; • ардын урлагийн бүтээлд тулгуурлан туурвисан үүсмэл бүтээл.
Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн тухай хуульд зааснаар зохиогчийн эрх үүсэх болон түүнийг хэрэгжүүлэхэд баталгаажуулалт шаардахгүй. Харин зохиогч хүсвэл өөрийн бүтээл, түүнтэй холбоотой бүтээл ашиглах онцгой эрхийг бусдад шилжүүлэх гэрээ, хэлцлийг оюуны өмчийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагад сайн дурын үндсэн дээр бүртгүүлж болдог.
Гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг иргэн амаар эсхүл бичгээр гаргаж болно. Бичгээр гаргасан гомдол, мэдээлэлд гомдол гаргагч, эсхүл мэдээлэл өгсөн хүн гарын үсэг зурсан байна. Биечлэн эсхүл харилцаа холбооны хэрэгсэл ашиглан гаргасан гомдол мэдээллийг тэмдэглэл үйлдэж хүлээн авах ба түүнд тэмдэглэл үйлдсэн хүн гарын үсэг зурна.
Шүүх анх удаа хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүн, жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, ганц бие эцэгт хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хоёр жил хүртэл хугацаагаар хойшлуулж болно. Энэ хугацаанд ялтанд шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага хяналт тавина.
Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийн тухай хуулийн 27 дугаар зүйлд зааснаар хуурамч бичиг баримт бүрдүүлснээс тэтгэвэр, тэтгэмж авах эрх үүсээгүй байхад тэтгэвэр буюу тэтгэмж тогтоолгон авсан нь тогтоогдвол түүний олголтыг түдгэлзүүлэн зогсооно.
Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулийн тухай хуулийн 47.7-т “Орон нутгийн Хурлын төлөөлөгч сонгуульд нэр дэвших бол энэ хуульд заасан нэр дэвшүүлэх ажиллагаа эхлэхээс өмнө тойргийн сонгогчдодоо ажлын тайлангаа танилцуулах зорилгоор хийсэн уулзалт, энэ хуулиар хориглоогүй арга хэмжээ болон тараасан тайлан нь сонгуулийн сурталчилгаанд хамаарахгүй.” гэж заасан тул нэр дэвшүүлэх ажиллагаа эхлэхээс өмнө хийсэн ажлын тайлангаа сонгогчдодоо тарааж болно.
Монгол улсын Их хурлын сонгуулийн тухай хуулийн 48.4-т “Төрийн улс төрийн албан хаагч сонгуулийн сурталчилгаанд оролцож болно.” гэж зааснаас үзвэл зөвхөн улс төрийн албан хаагчийг сонгуулийн сурталчилгаанд оролцохыг зөвшөөрсөн байх тул бусад төрийн албан хаагчид сонгуулийн сурталчилгаанд оролцох боломжгүй юм.
2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс дагаж мөрдөх Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.8-д Албан татвар төлөгч үйл ажиллагаа эрхлээгүй тухай тайлан гаргасан жилийн дараагийн татварын жилээс эхлэн жилд нэг удаа дараа оны 02 дугаар сарын 10-ны дотор харьяалах татварын албанд хүргүүлнэ гэж заасан байна.
Сонин хэвлэл, телевиз, радио, цахим сүлжээ ашиглаж, хүүхдийн хувийн нууцад халдсан бол эрүүгийн хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ. Өөрөөр хэлбэл, хуулиар хамгаалагдсан хувь хүний нууц (хүүхдийн хувийн нууц мөн адил хамаарна)-ыг хууль бусаар олж авсан, бусдад дамжуулсан бол дөрвөн зуун тавин нэгжээс таван мянга дөрвөн зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл хоёр зуун дөчин цагаас долоон зуун хорин цаг хүртэл хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл нэг сараас нэг жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ. Энэхүү үйлдлийг харилцаа холбоо, цахим хэрэгсэл ашиглаж, эрх бүхий албан тушаалтан хуульд заасан үндэслэл, журмыг зөрчиж үйлдсэн бол таван мянга дөрвөн зуун нэгжээс хорин долоон мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ. Зөрчлийн тухай хуульд заасны дагуу хүүхдийн зөвшөөрөлгүй гэрэл зураг авах, дууны, дүрсний, дуу-дүрсний бичлэг хийсэн тохиолдолд хүнийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хоёр зуун мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох арга хэмжээ авна. (нэг нэгж нь 1000 төгрөгтэй тэнцэнэ) Хүүхдийг гэмт хэрэг, зөрчил үйлдсэн гэж худал мэдээллийг нийтэд дэлгэсэн, эсхүл мэдээллийн хэрэгсэл, нийтийн сүлжээгээр тараасан бол хүнийг хоёр мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хорин мянган нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгох арга хэмжээ авна.
Хүүхдийг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулиар зохицуулна. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажил нь гэмт хэргийн тухай мэдээллийг судалсны үндсэн дээр гэмт хэрэг гарч байгаа шалтгаан нөхцөлийг тогтоох, арилгах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох талаар авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээг хэлдэг. Хүүхэд гэмт хэрэг үйлдэх, гэмт хэргийн халдлагад өртөж хохирохоос урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр дараах арга хэмжээг авч болно. Үүнд: - Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдад гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх сургалт, сэрэмжлүүлэг тогтмол хийх; - Хүүхэд олноор цугларсан газруудад цагдаагийн хяналтыг эрчимжүүлэх; - Зам тээврийн осол, хэрэгт хүүхэд өртөж хохирохоос урьдчилан сэргийлэх ажлыг үр дүнтэй зохион байгуулах; - Гэмт хэрэг, архи, тамхины хор хөнөөлийг таниулах зурагт хуудас, сэрэмжлүүлэх хуудас хэвлүүлж сургуулиудад тараах; - Хүүхдийн гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх ажилд хангалтгүй оролцдог засаг захиргааны нэгж, төрийн байгууллагын ажилтан, алба хаагчдыг татан оролцуулах; - Сургууль, цэцэрлэгийн орчинд үйлдэгдсэн зарим төрлийн гэмт хэрэг, зөрчлийг сургууль, цэцэрлэгийн байранд нэвтрэн орж үйлдэж байгаатай холбогдуулан харуул хамгаалалтыг сайжруулах, удирдлагын үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэх.
Хувь хүн өөрийн биеэр ирж хуульд заасны дагуу торгууль төлнө. Хэрэв хулгайд алдсан бол Цагдаагийн газрын бичиг авч ирж, холбогдох материал бүрдүүлэн дахин авах хүсэлтийг Гадаадын иргэн, харьяатын газарт өгнө.
Монгол улсад 30 хоногоос дээш хугацаагаар ирсэн гадаадын иргэн орж ирсэн өдрөөс хойш ажлын 7 хоногийн дотор Гадаадын иргэн, харьяатын газарт заавал бүртгүүлнэ.
Тэтгэвэр, тэтгэмжийн талаар гаргасан нэхэмжлэл, патент, зохиогчийн эрхтэй холбогдсон нэхэмжлэл; төсвийн байгууллагын нэхэмжлэл, төсөвт төлөх албан татвар, хураамж, төлбөр, торгууль, хүү, алдангийг төлүүлэх талаар гаргасан нэхэмжлэл; гомдлоор авч хэлэлцэх хэргийн нэхэмжлэл; шүүхийн зардал төлөх хөрөнгөгүйн улмаас шүүхийн шийдвэр, магадлалаар шүүхийн зардал төлөхөөс чөлөөлөгдсөн иргэний нэхэмжлэл; гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг арилгуулахаар гаргасан нэхэмжлэл; цэргийн алба хаагчаас цэргийн үүрэг гүйцэтгэхтэй холбогдон гаргасан өргөдөл, нэхэмжлэл, хууль бусаар ял шийтгэсэн, эрүүгийн хариуцлагад татсан, таслан шийтгэх арга хэмжээ болгож цагдан хорьсон, баривчилсан, түр саатуулах арга хэмжээ авсны улмаас учирсан хохирлыг төлүүлэхээр гаргасан нэхэмжлэл, хувийн өмчийн эд хөрөнгийг дайчлан авсан тохиолдолд нөхөн олговор, үнийг төлүүлэхтэй холбогдон гаргасан нэхэмжлэл, Хүний эрхийн Үндэсний Комиссоос гаргасан нэхэмжлэл, төлбөрийн чадваргүй болсон банкинд томилогдсон банкны бүрэн эрхт төлөөлөгч, банкны эрх хүлээн авагчаас гаргасан нэхэмжлэл, захиргааны хэргийн шүүхэд хандаж нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөх эрх бүхий этгээдийн гаргасан нэхэмжлэл, прокурор төр, нийтийн ашиг сонирхлыг төлөөлөн иргэний болон бусад хэрэг маргааныг хянан шийдвэрлүүлэхээр гаргасан нэхэмжлэл, Монголбанкнаас гаргасан нэхэмжлэл зэрэгт Улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдөнө. Энэхүү Улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөгдөж байгаа тухайгаа гаргаж буй нэхэмжлэл дээрээ дурдан, нэхэмжлэлээ гаргахад болно.
Улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан авахад шүүхээс захирамж гарсан байх ёстой. Шүүх Улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан олгох тухай захирамж гаргах бөгөөд дараах тохиолдлуудад Улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан авна. Үүнд: Шүүх нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзсан; Шүүхээс тогтоосон хугацаанд нэхэмжлэлийн бүрдүүлбэр хангаж ирүүлээгүйгээс нэхэмжлэлийг буцаасан; Хариуцагч нэхэмжлэлийн шаардлагыг сайн дураар хүлээн зөвшөөрч биелүүлсэн шалтгаанаар нэхэмжлэгч гаргасан нэхэмжлэлээсээ татгалзсан; Давж заалдах буюу хяналтын журмаар гомдол гаргасан этгээд шүүх хуралдаанаас өмнө түүнээсээ татгалзсан; Давж заалдах болон хяналтын шатны шүүх таны гаргасан гомдлыг үндэслэлтэй гэж үзэж шүүхийн шийдвэр, магадлалыг хүчингүй болгосон буюу өөрчилсөн тохиолдолд гомдол гаргагчаас гомдол гаргахдаа төлсөн хэмжээгээр бол улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан олгохоор захирамж гаргана. Мөн нэхэмжлэл гаргах гээд Улсын тэмдэгтийн хураамжаа төлчихсөн байтал хариуцагч нь нэхэмжилж байгаа шаардлагыг биелүүлсэн бол шүүхийн тамгын газарт захирамж гаргуулах хүсэлт гарган буцаан авах боломжтой.
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газраас төлбөр төлөгчийг эрэн сурвалжлах ажиллагааг эхлүүлэх бөгөөд уг ажиллагааг эхлүүлснээр шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг мөн хугацаагаар түдгэлзэнэ.
Нийслэлийн нутаг дэвсгэрт соёл урлагийн үйлчилгээ буюу кино үзвэрийн үйлчилгээ эрхлэх аж ахуй нэгж, байгууллага нь Нийслэлийн соёл, урлагийн газраас зөвшөөрөл авна. Ингэхдээ Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн 2016 оны 03 дугаар сарын 23-ны өдрийн 35 дугаар тоот тогтоолоор баталсан “Соёл урлагийн сургалт, цэнгээнт үйлчилгээний журам”-ыг баримтлах бөгөөд дор дурдсан бичиг баримтыг бүрдүүлнэ. Үүнд: Ажил үйлчилгээ эрхлэхийг хүссэн аж ахуй нэгж байгууллагын хүсэлт албан бичгээр, Үйлчилгээний нэр, үйл ажиллагааны чиглэл, зорилго, бүтэц, ажиллах цагийн хуваарь, үнэ, зэргийг тусгасан дотоод журам, Аж ахуйн нэгж байгууллагын улсын бүртгэлийн гэрчилгээ, удирдлагын цахим үнэмлэхийн хуулбар, Мэргэжлийн хяналтын газрын ажлын байрны тодорхойлолт, үйл ажиллагаа явуулж буй харьяа хорооны Засаг даргын тодорхойлолт “Соёл урлагийн сургалт, цэнгээнт үйлчилгээний журам”-ыг http://nsug.ub.gov.mn/pdf/NITH-35.pdf -ээс харж болно.
Худал мэдүүлэг гаргасан тохиолдолд эрүүгийн хуулийн дагуу хариуцлага хүлээнэ. Харин хариуцлага нь ямар байх вэ гэдэг нь тухайн худал мэдүүлгийн агуулгаас хамаарна. Эрүүгийн хуулийн 21-р зүйлийн 21.2-т заасны дагуу “Гэрч, хохирогч мөрдөн шалгах ажиллагааны үед, шүүхэд үнэн зөв мэдүүлэг өгөхөө илэрхийлж, баталгаа гаргасны дараа зориуд худал мэдүүлэг өгсөн бол гурван сараас хоёр жил хүртэл хугацаагаар эрх хасаж 450,000-5,400,000 хүртэлх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл хоёр зуун дөчин цагаас долоон зуун хорин цаг хүртэл хугацаагаар нийтэд тустай ажил хийлгэх, эсхүл нэг сараас нэг жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах ял шийтгэнэ” гэсэн байгаа. /Цагдаад мэдүүлэг өгөх нь мөрдөн шалгах ажиллагааны үед хамаарч байгаа юм./ Харин “Гэрч, хохирогч бусдыг гэмт хэрэг үйлдсэн гэж мөрдөн шалгах ажиллагааны үед, шүүхэд зориуд худал мэдүүлсэн, гүтгэсэн бол 5,400,000-27,000,000 хүртэлх хэмжээний төгрөгөөр торгох, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл нэг жилээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ.”
Оролцогч хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон, эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах тогтоолыг хүчингүй болгосон прокурорын шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл тогтоолыг хүлээн авсан өдрөөс хойш 14 хоногийн дотор дээд шатны прокурорт гомдол гаргах эрхтэй. Яллагдагч өөрийн гэм буруугүйг шүүхээр тогтоолгон цагаатгах шүүхийн шийдвэр гаргуулахаар хэрэгсэхгүй болгосон хэргийг сэргээлгэж шалгуулахаар дээд шатны прокурорт гомдол гаргаж болно. /ЭХХШтХ-ийн 32.7 дугаар зүйл/
Эрүүгийн хуульд заасан хөнгөн гэмт хэргийн мөрдөн байцаалтыг 14 хоног, хүнд гэмт хэргийн мөрдөн байцаалтыг 1 сарын дотор явуулж дуусган хавтаст хэргийн материалыг оролцогчид танилцуулна. Харин тухайн хэргийн ээдрээ төвөгтэй байдал, эсхүл ажиллагаа ихтэй, олон яллагдагчтай, эсхүл олон үйлдэлтэй зэрэг нөхцөл байдлыг харгалзан шаардлагатай тохиолдолд мөрдөн байцаалт явуулах хугацааг дараахь байдлаар сунгаж болно. Үүнд: - сум буюу сум дундын прокурорын газрын хяналтад байгаа хэрэгт сум буюу сум дундын ерөнхий прокурор 5 сар хүртэл, аймгийн ерөнхий прокурор 7 сар хүртэл; - аймгийнпрокурорын, дагнасан прокурорын газрын хяналтад байгаа хэрэгт аймгийн, дагнасан прокурорын газрын ерөнхий прокурор 16 сар хүртэл; - дүүргийн прокурорын газрын хяналтад байгаа хэрэгт дүүргийн ерөнхий прокурор 5 сар хүртэл, нийслэлийн ерөнхий прокурор 7 сар хүртэл; - нийслэлийн прокурорын газрын хяналтад байгаа хэрэгт нийслэлийн ерөнхий прокурор 16 сар хүртэл. - Мөрдөн байцаалтын хугацааг цаашид сунгах асуудлыг Улсын ерөнхий прокурор шийдвэрлэнэ. - Яллагдагч, түүний хууль ёсны төлөөлөгч, өмгөөлөгч мөрдөн байцаалтын хугацааг сунгасан хугацаанд мөрдөн шалгах ажиллагаа хийгээгүй тухай гомдлыг дээд шатны прокурорт гаргана. /ЭХХШтХ-ийн 31.13 дугаар зүйл/
Барьцааны зүйлийг барьцаалагчийн эзэмшилд шилжүүлээгүй бол Хөдлөх эд хөрөнгө болон эдийн бус хөрөнгийн барьцааны тухай дагуу барьцааны мэдэгдлийг цахим мэдээллийн санд бүртгүүлснээр барьцаа баталгаажна.
Тамхи худалдах үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрлийг сум, дүүргийн Засаг дарга, чөлөөт бүсэд тухайн чөлөөт бүсийн захирагч олгоно.
Иргэн иргэний улсын бүртгэлийн мэдээллийн санд бүртгэлтэй хаягаас өөр хаягт шилжин 180 хоногоос дээш хугацаагаар оршин суухаар бүртгүүлэхийг байнга, 180 хоног ба түүнээс доош хугацаагаар оршин суухаар бүртгүүлэхийг түр оршин суух гэнэ. Байнга оршин суух хаягийг улсын бүртгэгч, түр оршин суух хаягийг тухайн сум хорооны иргэний улсын бүртгэгчид бүртгүүлнэ.
Анх удаа бүртгүүлэхэд: Төрсний гэрчилгээ, Эцэг, эх эсхүл харгалзан дэмжигчийн иргэний үнэмлэх, харгалзан дэмжигчийг тогтоолгосон бол эрх бүхий этгээдийн шийдвэр, хүүхэд асрамжийн газар амьдарч байгаа бол тухайн байгууллагын тодорхойлолт. Монгол улсын харьяат болсон, иргэний харьяалалаа сэргээн тогтоолгосон иргэн эрх бүхий байгууллагаас олгосон тодорхойлолтыг бүрдүүлж өөрийн биеэр бүртгүүлнэ.
Газрыг Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад 15-60 жил хүртэл хугацаатайгаар эзэмшүүлж болно. Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг нэг удаад сунгах хугацаа 40 жилээс илүүгүй байна. Газар эзэмшигч нас барсан, нас барсан гэж зарлагдсан, сураггүй алга болсонд тооцогдсон тохиолдолд уг иргэний хууль ёсны өв залгамжлагч нь хүсвэл газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг өөрийн нэр дээр шилжүүлж, анхдагч гэрээнд заасан газар эзэмших хугацаа дуустал газрыг үргэлжлүүлэн эзэмшиж болно.
Шүүх анх удаа хөнгөн гэмт хэрэг үйлдсэн өсвөр насны хүн, жирэмсэн эмэгтэй, гурав хүртэлх насны хүүхэдтэй эх, ганц бие эцэгт хорих ял оногдуулсан шүүхийн шийтгэх тогтоол биелүүлэхийг хоёр жил хүртэл хугацаагаар хойшлуулж болно. Энэ хугацаанд ялтанд шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага хяналт тавина.
Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуульд зааснаар эрх бүхий албан тушаалтан 14 хүртэл хоногийн дотор зөрчлийн хэрэг бүртгэлт явуулна. Зөрчил шалгах нэмэлт ажиллагаа явуулж нотлох баримт цуглуулах шаардлагатай бол хугацааг зөрчлийн хэрэг бүртгэлтийг удирдах албан тушаалтан 14 хүртэл, прокурор 30 хоногоор сунгаж болно.
Гадаадын иргэний эрхзүйн байдлын тухай /Шинэчилсэн найруулга/ хуулийн 23-р зүйлийн 23.2-т зааснаар гадаадын иргэн олон улсын нислэгээр Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээр визгүйгээр дамжин өнгөрч болно.
Тухайн орон сууцанд оршин суугч нь СӨХ-ны гишүүн байж, гэрээ байгуулдаг ба гэрээ байгуулсан эсэхээс үл шалтгаалан СӨХ-ны төлбөрөө төлөх ёстой. СӨХ-ны гишүүний хувьд дундын өмчлөлийн зүйлийн ашиглалт, засвар үйлчилгээтэй холбогдсон зардлыг төлдөг. СӨХ-д төлөх мөнгөн дүнг сууц өмчлөгчдийн бүх гишүүдийн хурлаар хэлэлцэж, СӨХ-ны дүрмээр тогтоодог. Сууц өмчлөгчид төлбөр төлж, үйлчилгээ авч байгаагийн хувьд ямар үндэслэлээр төлбөрийн хэмжээг тогтоосон, юунд зарцуулсан зэргийг хянах боломжтой юм.
Таны дээр дурдсан тохиолдолд та өвлүүлэгчийн төрсөн хүүхэд тул хууль ёсны өвлөгч гэж үзэн өвлүүлэгчийн эд хөрөнгөөс өвлөх эрхтэй. Өвлүүлэгчийн нас барсан, нас барсанд тооцсон өдрөөс эхлэн өв нээгдсэн гэж үзнэ. Өв нээгдсэн үеээс хойш өвийг хүлээн авах, хүлээн авахаас татгалзах тухайгаа 4 сарын дотор харьяа дүүргийн нотариат, нотариат байхгүй газар бол тухайн харьяа сумын засаг даргад мэдэгдээгүй бол өвийг хүлээн авсанд тооцно. Мөн хууль ёсны өвлөгч нь өв нээлгэх хүсэлтээ өв нээгдсэн газрын нотариатад гаргаж өвлөх эрхийн гэрчилгээ авна. Ийнхүү өвлөх эрхийн гэрчилгээг өв нээгдсэнээс хойш 1 жилийн дараа олгоно.
Хөдөлмөрийн тухай хуулийн 76 дугаар зүйлийн 76.1 дэх хэсэгт “Дараахь баярын өдөр нийтээр амарна: 1.Шинэ жил: нэгдүгээр сарын 1; 2.Цагаан сар: билгийн тооллын хаврын тэргүүн сарын шинийн 1, 2, 3; 3.Олон улсын эмэгтэйчүүдийн өдөр: гуравдугаар сарын 8; 4. Хүүхдийн баяр: зургадугаар сарын 1; 5.Үндэсний их баяр наадам, Ардын хувьсгалын ойн баяр: долдугаар сарын 11, 12, 13, 14, 15; 6.Их Эзэн Чингис хааны өдөр: Их Эзэн Чингис хаан мэндэлсэн билгийн тооллын өвлийн тэргүүн сарын шинийн 1;
Хуульд өөрөөр заагаагүй бол дараахь хугацаа өнгөрсөн тохиолдолд иргэний шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсгэхгүй. Үүнд: 1. Иргэний хэргийн болон эрүүгийн хэргийн хамт шийдвэрлэсэн иргэний нэхэмжлэлийн талаархи шүүхийн шийдвэр, хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэсэн шүүгчийн захирамж гарч хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 4 жил өнгөрсөн бол; 2. Монгол Улсын олон улсын гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол .Монгол Улсын олон улсын гэрээнд заасан бол гадаад улсын шүүх, олон улсын шүүх, арбитрын шийдвэр гарч хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 3 жил өнгөрсөн бол; 3. Шүүхээр баталгаажуулсан цэргийн анги, байгууллагын захирагч /дарга/-ийн эд хөрөнгийн хариуцлага хүлээлгэх тухай тушаал, нотариатчийн мэдэгдэх хуудас, арбитрын шийдвэр, шүүхээр баталгаажуулсан гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сангийн зөвлөлийн шийдвэр гарч хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 3 жил өнгөрсөн бол; 4. Шүүхээс гарах шийдвэрийн биелэлтийг баталгаажуулах арга хэмжээ авах тухай шүүгчийн захирамж гарч хуулийн хүчин төгөлдөр болсноос хойш 2 жил өнгөрсөн бол шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа үүсэхгүй. Төлбөр авагч хүндэтгэн үзэх шалтгааны улмаас дээр дурдсан хугацааг хэтрүүлсэн нь тогтоогдвол хэтрүүлсэн хугацааг сэргээлгэх хүсэлтээ холбогдох нотлох баримтын хамт шүүхэд гаргаж болно. Шүүгч уг хугацааг хэтэрснээс хойш 3 жилийн дотор нөхөн сэргээж болох бөгөөд хэтрүүлсэн хугацааг сэргээсэн тохиолдолд энэ тухай шийдвэр гарснаас хойш 6 сарын дотор гүйцэтгэх хуудас олгуулахаар шүүхэд хандана.
Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хууль 15 дугаар зүйлийн 15.7.9-д зааснаар Гадаадын хөрөнгө оруулалттай цэцэрлэг байгуулахад тусгай зөвшөөрөл авахаар зохицуулсан. Гадаадын хөрөнгө оруулалтай цэцэрлэг байгуулах зөвшөөрлийг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухаан, спортын яамнаас олгох бөгөөд цэцэрлэг нь зориулалтын барилга, байгууламж, техник хэрэгсэл, ном, сурах бичиг, багшлах боловсон хүчнээр хангагдсан байх шаардлага тавигддаг.
Мөрдөгч гэмт хэргийн талаарх гомдол, мэдээллийг хянан үзээд гэмт хэргийн шинж байгаа эсэхийг тогтоох шаардлагатай бол гомдол, мэдээллийг хүлээн авснаас хойш 5 хоногийн дотор мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж болно.
Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид хорих ялын дээд хэмжээг найман жилээс доош хугацаагаар оногдуулахаар заасан гэмт хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлэнэ. Яллагдагч гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, хэргээ хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх тухай хүсэлтийг прокурорт гаргаж болно.Энэхүү хүсэлтийг шүүхэд хэргийг шилжүүлэхээс өмнө гаргах ёстой.
Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуулийн (ААНОАТТХ) 8 дугаар зүйлийн 8.2.2 дахь хэсэгт “хуулийн этгээд, түүний эцсийн эзэмшигч хувьцаа, хувь оролцоогоо бусдад шилжүүлэх замаар ... ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрлийн эцсийн эзэмшигчийг өөрчлөх замаар олсон орлого”-ыг эрх борлуулсны орлогод хамааруулан татвар ногдуулахаар заасан байна. Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.11-д “эцсийн эзэмшигч” гэж өөрийн эзэмшиж буй хувьцаа, хувь оролцоо, эсхүл саналын эрхийн үндсэн дээр хуулийн этгээдийн хяналт, удирдлага, хөрөнгийг шууд, эсхүл нэг болон түүнээс дээш үргэлжилсэн хэлхээ холбоо бүхий хуулийн этгээдийн хувьцаа, хувь оролцоогоор төлөөлүүлэн удирдан чиглүүлж буй дараахь этгээдийг ойлгоно. Үүнд: 1. хуулийн этгээдийн хамгийн их саналын эрхийг эзэмшдэг; 2. хуулийн этгээдийн хувьцааны тоо, эсхүл зах зээлийн нийт үнэлгээний хамгийн ихийг эзэмшдэг; 3. адилтгах бусад. Эндээс үзвэл “70 хувийн хувьцаа эзэмшигч” нь Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.11-д тодорхойлсон “эцсийн эзэмшигч”-д тооцогдож байна. Иймд “70 хувийн хувьцаа эзэмшигч” нь ААНОАТТХ-ийн 17.2.7-д заасны дагуу эрх борлуулсны орлогоос 30 хувиар тооцон татвар төлөхөөр байна.
Газрыг газрын тухай хуульд заасан зориулалт, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээрээр Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад эзэмшүүлдэг. Газар эзэмших эрх олгосон аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг дарга нь дараах тохиолдолд газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хүчингүй болгох эрхтэй юм. Үүнд: 1. Газар эзэмших эрх бүхий этгээд нь газрын тухай хууль хууль болон газар эзэмших эрхийн гэрээнд заасан нөхцөл, шаардлагыг удаа дараа зөрчсөн бол. 2. Эзэмшиж буй газраа хүн амын эрүүл мэнд, байгаль хамгаалал, үндэсний аюулгүй байдлын ашиг сонирхолд харшаар ашигласан нь эрх бүхий байгууллагын дүгнэлтээр тогтоогдсон бол. 3. Газар эзэмших эрхийг бусад этгээдээс шилжүүлэн авсан эрхийн гэрчилгээгээ улсын бүртгэлд бүртгүүлж, шинээр газар эзэмших эрхийн гэрээ байгуулаагүй бол. 4. Газрын төлбөрөө хугацаанд нь бүрэн төлөөгүй бол. 5. Хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр гэрээнд заасан зориулалтаар эзэмших эрх бүхий газраа 2 жил дараалан ашиглаагүй бол. Газар эзэмших эрх олгосон аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг дарга нь дээр дурьдсан үндэслэл тогтоогдвол газар эзэмших эрхийн хүчингүй болгох тухай захирамж гаргаж, энэ тухайгаа эрхийн гэрчилгээ эзэмшиж байсан этгээдэд мэдэгдэнэ.
“Газар” гэж газрын гадаргуу, түүний хөрс, ургамал болон орон зайн давхаргыг хэлэх бөгөөд бэлчээр, нийтийн эдэлбэрийн ба улсын тусгай хэрэгцээнийхээс бусад газрын зөвхөн Монгол Улсын иргэндгэр бүлийн хэрэгцээний, аж ахуйн, газар тариалангийн зориулалтаар өмчлүүлнэ. Гэр бүлийн хэрэгцээнд зориулан өмчлөх эрх олгох газрын хэмжээ нь Нийслэлд 0.07 га хүртэл, аймгийн төвд 0.35 га хүртэл, сумын төв, тосгонд 0.5 га хүртэл, нийслэлийг аймгийн төвтэй холбосон улсын чанартай авто замын дагуух газарт 0.07 га хүртэл хэмжээтэй олгох бөгөөд нэг удаа үнэгүй өмчлүүлнэ. Газар тариалангийн зориулалтаар тариалангийн талбай болон атаршсан газарт өмчлөх эрх олгоно. Газар тариалангийн зориулалтаар өмчлүүлэх газрын хэмжээ нь газрын байршил, үржил шимээс хамааран тухай хүсэлт гаргасан иргэнд эзэмшүүлсэн газартай тэнцэх хэмжээтэй байна. Газар тариалангийн зориулалтаар газар өмчлөх эрх олгоход давуу эрхээр үнээр худалдах болон дуудлага худалдаагаар өмчлүүлнэ. Аж ахуйн зориулалтаар тухай иргэний хувийн хөрөнгөөр барьж байгуулсан, барьж байгаа буюу хувьчилж авсан, өөрийн өмчлөлд шилжүүлэн авсан барилга байгууламжид зориулан эзэмшүүлсэн газрын хэмжээгээр болон дуудлага худалдаагаар өмчлүүлнэ. Газрыг дараах журмаар өмчлүүлнэ. Үүнд: 1. Иргэн газар өмчлөх өргөдлийг сайн дурын үндсэн дээр харъяа сум, дүүргийн Засаг даргад гаргана. Өргөдөлд дараах материалыг хавсаргана. - Гэр бүлийн бүх гишүүдийн иргэний үнэмлэх болон төрсний гэрчилгээний эх хувь, хуулбар; - Хорооны Засаг даргын тодорхойлолт; - Хүсэлт гаргаж буй газрыг эзэмших эрхийн гэрээ, гэрчилгээний хуулбар; - Кадастрын зураг. 2. Иргэнд газар өмчлүүлэх эрх бүхий Засаг дарга нь газар өмчилж авах тухай иргэний өргөдлийг хүлээн авч 3 сарын дотор хянан шийдвэрлэнэ. /Аймгийн төвийн сумын болон дүүргийн газар нутагт газар өмчлүүлэхшийдвэрийг аймгийн Засаг дарга болон Нийслэлийн Засаг дарга гаргана. Бусад сумын нутаг дэвсгэрт газар өмчлүүлэх шийдвэрийн тухай сумын Засаг дарга гаргана./ 3. Иргэнд газар өмчлүүлэх шийдвэр гаргах эрхийн Засаг дарга өргөдлийг хянан шийдвэрлэн газар өмчлүүлэх тухай захирамж гаргана. 4. Засаг даргын захирамжийг үндэслэн улсын бүртгэлд бүртгэж газар өмчлөх эрхийг баталгаажуулна.
Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажилд идэвхтэй оролцсон иргэнийг мөнгөн шагнал олгох, үнэ бүхий зүйл дурсгах, хүндэт тэмдгээр шагнах, алдрыг нь мөнхжүүлэх, төр, засгийн шагналд тодорхойлох зэрэг хэлбэрээр, харин гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх талаар тодорхой ажил зохиож, үр дүнд хүрсэн байгууллага, аж ахуйн нэгжийг нутгийн захиргааны болон цагдаагийн байгууллага мөнгөн шагнал олгох, үнэ бүхий зүйл дурсгах хэлбэрээр урамшуулахаар заажээ. Мөн хуульд байгууллага, аж ахуйн нэгжид олгох шагналыг Хууль зүйн сайд, сум дүүргийн Засаг дарга, Цагдаагийн байгууллагын эрх бүхий ажилтан олгохоор, түүнчлэн гэмт хэрэгтэй тэмцэх, нийгмийн хэв журмыг хангахад идэвх зүтгэл гаргасан буюу гэмт хэргийг илрүүлэх, таслан зогсооход онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн иргэнд хүндэт тэмдэг олгох, алдрыг нь мөнхжүүлэх, төрийн дээд ба Засгийн газрын шагналд тодорхойлох шийдвэрийг холбогдох төрийн бус байгууллагын саналыг харгалзан Хууль зүйн сайд, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга гаргахаар хуульчилж өгсөн байна.
Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд зааснаар иргэн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх талаар дараахь үүрэг хүлээнэ. Үүнд: - бусдын нэр төр, алдар хүнд, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхлыг хохироохгүй, нийгмийн хэв журмыг гажуудуулахгүй байх; - оршин суугаа нутаг дэвсгэртээ нийгмийн хэв журам сахиулах талаар нутгийн захиргааны байгууллага, гэмт хэрэгтэй тэмцэх, хэв журам сахиулах байгууллагаас хэрэгжүүлж байгаа зохион байгуулалттай арга хэмжээнд оролцох; - гэмт хэргийн талаар олж мэдсэн зүйлээ холбогдох байгууллагад мэдээлэх. Мөн тус хуульд зааснаар иргэн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх талаар дор дурдсан эрх эдлэхээр заасан байна. - нийгмийн хэв журам сахихыг бусдаас шаардах; - гэмт хэргийн шалтгаан нөхцөлийг арилгуулах талаар холбогдох байгууллага, албан тушаалтанд шаардлага тавих; - архидан согтуурч, нийгмийн хэв журмын зөрчил гаргаж байгаа этгээдийг эрүүлжүүлэх байргүй газар амь нас, эрүүл мэндэд нь хохирол учруулахгүйгээр эрүүлжүүлэх, үйлдлийг нь таслан зогсоох арга хэмжээ авах; - гэмт халдлагаас эд хөрөнгө, өөрийн буюу бусдын амь нас, эрүүл мэндийг хуулийн хүрээнд хамгаалах.
Зар сурталчилгааны тухай хуульд зааснаар үргэлжлэх хугацаа нь 20 минутаас дээшгүй нэвтрүүлгийн дундуур, мөн улс орны болон дэлхий дахины амьдралын цаг үеийн шинжтэй үйл явдлын талаархи тогтмол мэдээллийн дундуур зар сурталчилгаа нэвтрүүлэхийг хориглосон. Харин нэг удаагийн зар сурталчилгааны үргэлжлэх хугацааг Харилцаа холбооны зохицуулах хорооны 2016 оны 29 тоот тогтоолоор батлагдсан “Өргөн нэвтрүүлгийн зохицуулалт, нөхцөл шаардлага”-ын 7.27-д “...нэг цаг тутамд дамжуулах зар сурталчилгаа /реклам/ нь 15 минутаас хэтрэхгүй байна” гэж заасан.
Улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хуулийн 41 дүгээр зүйлийн 41.1.1-41.1.15-д тэтгэвэр тэтгэмжийн талаар гаргасан нэхэмжлэл, патент, зохиогчийн эрхтэй холбогдсон нэхэмжлэл, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлыг арилгуулахаар гаргасан нэхэмжлэл зэрэг нийт 15 төрлийн нэхэмжлэлийг улсын тэмдэгтийн хураамжаас чөлөөлөхөөр хуульчилсан байна. Мөн нэхэмжлэгч төлбөрийн чадваргүй болох нь түүний тайлбар, бусад нотлох баримтаар тогтоогдсон буюу хуульд заасан бусад үндэслэл байвал түүнийг улсын тэмдэгтийн хураамж төлөхөөс шүүгчийн захирамжаар чөлөөлж болно.
Улсын тэмдэгтийн хураамжийг буцаан авахад дараах баримтыг бүрдүүлэн тэмдэгтийн хураамж төлсөн харъяа дүүргийн татварын албанд хандана. Үүнд: - Албан бичиг буюу өргөдөл, - Улсын тэмдэгтийн хураамж буцаан олгох заалт бүхий шүүгчийн захирамж /Эх хувь эсхүл хуулбарыг нотариатаар гэрчлүүлсэн/, - Мөнгө төлсөн баримт /эх хувь/ - Хуулийн этгээд бол улсын бүртгэлийн гэрчилгээний хуулбар, иргэн бол иргэний үнэмлэхний хуулбар.
Үл хөдлөх эрх хөрөнгө өмчлөх эрх хэлцлийн үндсэн дээр нэг этгээдээс нөгөөд шилжиж байгаа бол уг хэлцлийг үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газар бүртгүүлснээр тухайн үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрх худалдан авагчид шилжиж, өмнөх өмчлөгч буюу худалдагчийн өмчлөх эрх дуусгавар болно. Хэрэв хуульд заасан энэ шаардлагыг хангаагүй бол талуудын хооронд байгуулагдсан Үл хөдлөх эд хөрөнгө худалдах, худалдан авах гэрээ нь Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлд заасан хүчин төгөлдөр бус байх хэлцэлд тооцогдох хууль зүйн үр дагаврыг бий болгоно.
Шүүхийн шийдвэрээр тогтоосон тэтгэлгийг хугацаанд нь төлөөгүй бол хожимдуулсан хоног тутамд тогтоосон тэтгэлгийн үнийн дүнгийн 0,5 хувиар алданги төлнө. Алдангийн нийт хэмжээ төлөгдөөгүй тэтгэлгийн үнийн дүнгийн 50 хувиас хэтрэхгүй байна.
Шүүхийн харьяалал гэдэг нь анхан шатны шүүхээр хянан хэлэлцвэл зохих хэргийг шүүхүүдийн хооронд хуваарилах, өөрөөр хэлбэл тухайн хэргийг шийдвэрлэх ёстой шүүхийг тогтоох тухай ойлголт юм. Хариуцагчийн оршин суугаа нутаг дэвсгэрийн харьяалал: Хууль буюу гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол нэхэмжлэлийг хариуцагчийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргана. Хэрэв хариуцагчийн оршин суугаа газар мэдэгдэхгүй байвал нэхэмжлэлийг эд хөрөнгө нь байгаа газрын шүүхэд гаргаж болно. Гэрлэлт цуцлуулах тухай нэхэмжлэлийг нэхэмжлэгч бага насны хүүхэдтэй буюу тахир дутуу, хүндэтгэн үзэх бусад шалтгааны улмаас хариуцагчийн байгаа газар очиход бэрхшээлтэй байвал нэхэмжлэлийг өөрийн оршин суугаа газрын шүүхэд гаргаж болно. Нэхэмжлэгчийн сонгон авсан нутаг дэвсгэрийн харьяалал: Дараах тохиолдолд нэхэмжлэгч өөрийн сонгосон харьяаллын дагуу нэхэмжлэлээ гаргана. Үүнд: 1. Бусдын амь бие, эрүүл мэндэд гэм хор учруулсны хохирлыг нөхөн төлүүлэх тухай нэхэмжлэлийг хариуцагч, эсхүл нэхэмжлэгчийн, 2. Өөр өөр газар оршин суугаа хэд хэдэн хариуцагчтай бол нэхэмжлэгч өөрийн үзэмжээр аль нэг хариуцагчийн, 3. Гэрээнд үүрэг гүйцэтгэх газрыг тусгайлан заасан бол уг гэрээг биелүүлбэл зохих газрын, 4. Эрх зүйн ач холбогдол бүхий үйл явдлыг тогтоолгох тухай нэхэмжлэлийг өөрийн оршин суугаа газрын, эсхүл тухайн үйл явдал болсон газрын. Шүүхийн онцгой харьяалал: Шүүхийн онцгой харьяаллыг зохигч хэлэлцэн өөрчилж болохгүй бөгөөд үүнд дараах төрлийн нэхэмжлэл хамаарна: 1. Үл хөдлөх эд хөрөнгөтэй холбоотой буюу эд хөрөнгийн битүүмжлэлийг нээлгэх тухай нэхэмжлэлийг тухайн эд хөрөнгө байгаа газрын шүүхэд, 2. Гадаад улсын нутаг дэвсгэр дээр байгаа Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдтэй холбоотой нэхэмжлэлийг нэхэмжлэгчийн оршин суугаа /оршин байгаа/ газрын, эсхүл хариуцагчийн эд хөрөнгө байгаа газрын шүүхэд, 3. Өв залгамжлагч өвийг хүлээн авахаас өмнө өвлүүлэгчийн үүрэг гүйцэтгүүлэгчээс гаргах нэхэмжлэлийг өвлөгдөх эд хөрөнгө бүхэлдээ буюу түүний гол хэсэг нь байгаа газрын шүүхэд, 4. Тэжээн тэтгэхтэй холбогдсон нэхэмжлэлийг нэхэмжлэгчийн оршин суугаа газрын шүүхэд.
Иргэний хуулийн 123 дугаар зүйлээр “Шаардах эрхээ шилжүүлэх”, мөн хуулийн 124 дүгээр зүйлээр “Өр шилжих”-тэй холбоотой зохицуулалтыг журамласан. Шаардах эрхээ шилжүүлэх болон өр шилжих аль аль тохиолдолд нь тавигддаг шаардлага бол хууль буюу гэрээнд заасан хэлбэрээр хийх хэлцлийн хувьд уг хэлцлийг хийсэн хэлбэрээр шилжүүлнэ. Өр шилжихэд үүрэг гүйцэтгэгч нь тухайн өрийг гуравдагч этгээдэд шилжүүлэх талаар шаардах эрх эзэмшигч буюу үүрэг гүйцэтгүүлэгчтэй урьдчилан тохиролцсон байх шаардлагатай байдаг бол шаардах эрхээ шилжүүлэхэд үүрэг гүйцэтгэгчийн зөвшөөрөлгүйгээр шилжүүлж болно.
Иргэний хуулийн 324 дүгээр зүйлийн 324.1-т “Түрээслэгч нь түрээсийн гэрээний хугацаа дуусахаас өмнө түрээсэлсэн эд хөрөнгийг түрээслүүлэгчид буцаан өгсөн тохиолдолд гэрээний хугацаа дуусах хүртэл түрээсийн төлбөрөөс чөлөөлөгдөхгүй.” гэж заасан. Тиймээс хэдийгээр түрээсийн гэрээ хугацаанаас өмнө цуцлагдсан ч гэсэн түрээслэгч нь үлдсэн хугацааны түрээсийн төлбөрийг заавал төлөх ёстой. Хэрэв та өөрийнхөө оронд түрээслүүлэгчтэй байгуулсан түрээсийн гэрээний нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсөн, төлбөрийн чадвар бүхий өөр түрээслэгчийг санал болгосныг түрээслүүлэгч хүлээн зөвшөөрсөн нөхцөлд гэрээний хугацаа дуусах хүртэлх түрээсийн төлбөр төлөх үүргээс чөлөөлөгдөх боломжтой.
Иргэний хуульд түрээсийн гэрээг бичгээр байгуулах бөгөөд үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээг заавал үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлэхээр заасан. Хэрэв үл хөдлөх эд хөрөнгийн бүртгэлийн газарт бүртгүүлэх хуулийн энэхүү шаардлагыг хангаагүй бол тухайн түрээсийн гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна.